DE KRACHT VAN GEWELDLOZE STRIJD

ingezonden door: fruitarier

In een poging de algehele apathie van de aardse bevolking te doorbreken, is het altijd raadzaam te rade te gaan bij die mensen die ooit eerder (goed) hebben nagedacht over die zaken waar het nu wel eens tijd voor moet zijn : geweldloos verzet, burgerlijke ongehoorzaamheid en algehele sabotage van het systeem.

Dit is een Nederlandse vertaling (met dank aan Google Translator en mijzelf) van een korte samenvatting van de politiek van geweldloze actie zoals die ooit  beschreven is door Gene Sharp.    In het eerste deel ‘Kracht en Strijd’, bespreekt  Sharp de aard van de politieke macht;

–Waarom gehoorzamen mensen eigenlijk hun heersers?
–Wat zijn de  beperkingen van het gebruik van geweld om opstanden de kop in te drukken?
-Hoe kan strategisch en geweldloos verzet verandering brengen in de status quo?

Gene Sharp voert ook redenen aan waarom historici  grotendeels de techniek van de geweldloze strijd genegeerd hebben in hun beschrijving van de geschiedenis.

“Zonder op de passieve steun van de bevolking te kunnen rekenen, is zelfs de meest machtige dictator, slechts een mafkees die van een van de wereldheerschappij droomt.”

Als het gaat om strategische geweldloosheid, is Gene Sharp ‘thé man’. Niemand heeft meer gedachten, meer gesprekken gevoerd en meer geschreven over juist dit onderwerp. Zijn grootste werk moet wel zijn ‘De politiek van geweldloze actie’, gepubliceerd in 1973. In meer dan 800 pagina’s (die ook nog eens waren voorzien van vele voetnoten) vol met scherpe analyses,  laat Gene Sharp zien dat hij een groter inzicht heeft in de techniek en methodieken van geweldloosheid dan iemand ooit eerder heeft laten zien.

Alle hiërarchische systemen vereisen de medewerking van het volk en wel op elk niveau: van de nederige werknemers tot aan de hoge bureaucraten. Echter, wanneer voldoende mensen en ook nog voor een tijd die lang genoeg is, hun steun aan het systeem intrekken, dan desintegreert de macht van de heerser als vanzelf. De politiek van geweldloze actie is in wezen het vraagstuk hoe deze desintegratie het meest effectief  kan worden bereikt. Sharp benadrukt dat strategische geweldloosheid niet passief is, noch is het een manier om conflicten te voorkomen. Hij ziet conflicten als noodzakelijk en onvermijdelijk. Strategische geweldloosheid is de methode om de mens actief te betrekken in een proces van verzet door middel van zorgvuldig geplande campagnes van ongehoorzaamheid en verstoring.

In het eerder aangehaalde boek, doet Sharp geen poging om de manieren te verkennen waarop geweldloos verzet  sociale verandering kan bewerkstelligen. In plaats daarvan analyseert hij geweldloosheid uitsluitend als een techniek: de theorie erachter, de werkwijzen, de dynamiek laat hij onbesproken. Politiek is  volgens Sharp onderverdeeld in drie delen. Een kennismaking.

De aard van macht

Kracht en Strijd is het kleinste werk van de drie delen (slechts een honderd pagina’s) die Gene Sharp over geweldloos verzet geschreven heeft,  maar  in sommige opzichten is het wel  de meest belangrijke: dit is omdat het werk gaat over de aard van de macht. Het wezen van de macht is cruciaal om te begrijpen waarom geweldloze strategieën zo effectief kunnen zijn.

Sharp leert ons twee manieren om  naar de aard van de politieke macht te kijken. Een daarvan is het monolithische model, waar mensen afhankelijk zijn van hun heerser voor hun ondersteuning. Dit model gaat uit van de veronderstelling dat  de overheid ” een ‘gegeven’ is, een sterke, onafhankelijke, duurzame,  onverwoestbare, zichzelf versterkende, en zichzelf in stand houdende kracht. Vanuit dit oogpunt is het enige middel tegen de zittende machtsstructuur is een overweldigend gewelddadige opstand. Dit model biedt de rechtvaardiging die nodig is voor oorlogen en gewelddadige revoluties. De monolithische theorie van de macht is alleen  mogelijk als zowel de heersers en de overheersten geloven dat brute kracht nu eenmaal de aard van de macht is. Om voor de hand liggende redenen, kan men dit een opvatting van de macht noemen die mensen dan ook met brute macht in het zadel wil houden. Ergo; met even bruut geweld als dat nodig is om de zittende macht te verwijderen.

Een meer realistisch beeld van de politieke macht erkent dat heersers hun macht ontlenen aan het draagvlak van degenen over wie zij regeren. De medewerking van de mensen om een ​​heerser in het zadel te houden, is absoluut noodzakelijk  om te heersen. Zonder ten minste de passieve steun van de bevolking en zijn / haar middelen (kabinetsleden, wetgevende instanties, politie, militairen, etc.) is zelfs de meest krachtige dictator in de wereld,  gewoon een mafkees die  droomt van ‘de wereldheerschappij. De techniek van strategische geweldloosheid is gebaseerd op dit laatste inzicht.

WAAROM MENSEN GEHOORZAMEN

Het is duidelijk dat de vraag waarom mensen gehoorzamen centraal staat als men de dynamiek van van de politieke macht wil begrijpen. Sharp noemt zeven redenen waarom mensen de overheid gehoorzamen.

Gewoonte: Naar mijn (die van Sharp dus, red.) mening is gewoonte de belangrijkste reden waarom mensen niet twijfelen aan de acties van hun ‘meerderen’. En daarom doen zij braaf van wat er van hen verwacht wordt.  Gewone gehoorzaamheid is ingebed in alle culturen. Is cultuur, als je het goed bekijkt, niet op zichzelf een vorm van gewoontegedrag?
Angst voor sancties:Angst voor sancties, en nog niet eens de sancties zelf, zijn het meest effectief is bij de handhaving van gehoorzaamheid.
Morele verplichting: deze “innerlijke beperkende macht” is het product van culturele programmering en bewuste indoctrinatie door de staat, kerk en media.
Eigenbelang: De mogelijkheid om er beter van te worden en het daarmee gepaard gaande verbeterde  prestige,  kunnen veel mensen verleiden tot gehoorzaamheid aan de zittende macht.
Psychologische identificatie met de heerser: Mensen kunnen het gevoel hebben dat zij een emotionele band met de leider of het systeem hebben. Zo ervaart men zowel de overwinningen als de nederlagen die het systeem behaalt,  als waren zij het zelf die overwinningen behaalt of nederlagen lijdt. De meest voorkomende verschijnselen hiervan zijn patriottisme en nationalisme.
Zones van onverschilligheid: Mensen zijn gewend bevelen te gehoorzamen zonder zich af te vragen waar  de  legitimiteit van deze bevelen op gestoeld zijn.
Het ontbreken van zelfvertrouwen: Sommige mensen geven de voorkeur de controle over hun leven te over te geven aan de heersende klasse. Ze kunnen het gevoel hebben onvoldoende in staat te zijn hun eigen beslissingen te nemen.

Bij de analyse van de menselijke gehoorzaamheid zijn de psychologische factoren beslissend. Dominantie en onderdanigheid zijn immers psychologische gemoedstoestanden. Zij die pleiten tegen het gebruik van geweldloze tactieken, zoals demonstraties of petities ,beweren dat deze manieren slechts ‘symbolische’ gebaren zijn. Maar zij vergeten dat de macht op zichzelf ook symbolisch is.     Het terugtrekken van de ondersteuning aan de staat,  zelfs symbolisch, zorgt ervoor  dat men gaat twijfelen aan de rekwisieten en de illusies die ervoor zorgt dat de zittende macht hun machtsbasis behouden. Mensen zijn vaak onwetend van hun eigen kracht en overheden spannen samen om de illusie van hun monolithische macht te behouden, om zo hun onderdanen hulpeloos te doen voelen.

GEWELDDADIGE SANCTIES

Het lijkt misschien tegen elke vorm van de intuïtie in te gaan om te geloven dat geweldloos verzet effectief kan zijn tegen heersers die een enorm geweldspotentieel  tot hun beschikking hebben staan. Maar dat is juist de schoonheid van de geweldloosheid. Geweld gebruiken tegen een overheid dat het  “het geweldsmonopolie’ heeft,  is wel de snelste manier om een vredesorganisatie of verzetsbeweging neer te slaan. Dat is dan ook de reden waarom regeringen vaak gebruik maken van zogenaamde ‘agents- provocateurs’, vaak undercover politie-of legermensen die in geweldloze verzetbewegingen infiltreren om zo de beweging toch op een gewelddadig zijspoor te leiden om  gewelddadige acties om een gewelddadig neerslaan van het verzet te legitimeren. Een voorbeeld hiervan vindt men bijvoorbeeld tijdens de protesten in Quebec: toen verschenen er ineens black block activisten (allen later ontmaskerd als politieagenten) in de demonstrerende massa, die in een verder geweldloos protest, ineens auto’s in de fik staken om een hard politieoptreden te kunnen rechtvaardigen.

Na de Tweede Wereldoorlog interviewde de militair historicus Basil Liddell Hart

Duitse generaals over hoe zij omgingen  met de verschillende vormen van verzet die zij  tegenkwamen tijdens de oorlog. In zijn essay “Lessen uit verzetsbewegingen” schrijft hij over de moeilijkheden die de Nazi generaals hadden in het omgaan met geweldloosheidsacties:

“Hun bewijs toonde ook de effectiviteit van geweldloos verzet aan…. Nog duidelijker was hun onvermogen om ermee om te gaan. Ze waren experts in geweld, en waren opgeleid om om te gaan met tegenstanders die gebruikt van dezelfde methode die zij altijd gebruikten: geweld. Maar andere vormen van weerstand lieten hen in vertwijfeling achter, des te meer omdat de methoden subtiel en verborgen waren. Het was voor hen een opluchting  wanneer geweldloze vormen van verzet  werden gemengd met guerrilla-acties, waardoor het makkelijker om drastische en onderdrukkende maatregelen tegen beide te combineren op hetzelfde moment. ”

Als heersers ervoor kiezen om hun superieure kracht (wat Sharp ‘straf’ noemt) te gebruiken tegen geweldloze activisten, ondervinden ze soms dat dit niet altijd leidt tot de gewenste resultaten. Ten eerste moeten alle sancties worden uitgevoerd door handlangers van de heersers (politie of militairen) die al dan niet gehoorzamen (of de zaak traineren en alleen net doen alsóf ze gehoorzamen. Handhavers van de heersende macht kunnen onbetrouwbaar worden om een aantal redenen. Ze kunnen  terughoudend worden als er bijvoorbeeld een opdracht komt om  bijzonder wrede daden te begaan tegen mensen die duidelijk die geen fysieke bedreiging vormen. Agenten kunnen zich ook realiseren dat de heersende macht aan het verliezen is en beginnen te overwegen of het misschien niet raadzaam is om over te lopen. Ook  dat zij ineens gaan sympathiseren met de oorzaak van de oppositie komt voor.

Leiders hebben mogelijk een ander probleem bij het gebruik van geweld  tegen geweldloze activisten. Te veel geweld kan leiden tot wat Sharp noemt ‘politieke jiu-jitsu “, waar de oppositie groep is in staat om hun eenheid en steun te verhogen, terwijl deze politiek de heerser juist  uit balans kan brengen en zo de verzwakking van zijn / haar regime bewerkstelligt.  Dit kan gebeuren als er bijvoorbeeld  martelaren worden gecreëerd. Ook kunnen derden (ofwel het buitenland of interne groepen) die voorheen neutraal waren,  geschokt worden door de wrede behandeling van geweldloze activisten en sympathie beginnen op te vatten met hun zaak.

Bovendien hebben sancties niet altijd  het beoogde effect omdat het onmogelijk is om een persoon fysiek te dwingen te gehoorzamen. Om een ​​extreem voorbeeld te noemen; men kan mij een pistool tegen het hoofd plaatsen en mij bevelen dat ik een sloot moet graven. Maar de keuze om te graven  is nog steeds aan mij. Als men dan toch de  trekker overhaalt, zal de sloot zeker niet gegraven worden. Zoals Sharp stelt: “Het is niet de straf zelf, die gehoorzaamheid produceert; het is eerder de angst voor straf.” Voor degenen die denken dat beiden op hetzelfde neerkomen, moet worden gewezen op het feit dat de geschiedenis bol  staat van voorbeelden waar massa’s mensen opzettelijk weigerden te voldoen aan de wensen van hun heerser, ondanks het zeer reële risico van letsel of de dood.

Overwinning.

Sharp noemt drie manieren hoe geweldloze activisten  kunnen zegevieren. De eerste is het overtuigen van de massa. Gandhi’s volgelingen  en vele andere religieuze groeperingen wijzen erop dat het overtuigen van de tegenstander, het winnen van hun ‘hearts and minds’ de enig weg is naar de echte overwinning. Aanpassing, aan de andere kant, doet zich voor wanneer de tegenstander niet akkoord gaat met het verzet, maar tot inzicht komt dat het te veel kost  om verder te gaan in de strijd. Aanpassing is waarschijnlijk de meest voorkomende pad naar de overwinning. De derde manier waarop dat succes kan worden bereikt is door wat Sharp noemt geweldloze dwang. Dit gebeurt wanneer de oppositie wordt gedwongen om concessies te doen tegen zijn wil, omdat  hun machtsbasis is opgelost. Dus zelfs wanneer een geweldloze campagne niet in staat is om de tegenstander zijn manier van denken te veranderen, kan het toch een manier zijn om macht (terug) te verkrijgen en  invloed uit te oefenen op de gang van zaken.

 

 

DE ONZICHTBARE GESCHIEDENIS

Tot voor kort heeft men geweldloze acties niet erkend als een legitieme manier een strijd te voeren. Sharp noemt een aantal redenen voor deze omissie:

Zelden worden geweldloze activisten geromantiseerd als helden. In plaats daarvan zijn strijders en terroristen en hun dramatische daden van heldendom gemythologiseerd voor toekomstige generaties.
Historici hebben ingestemd met de dominante cultuur van geweld. Zij zijn van mening dat geweld de enige legitieme vorm is van strijd.
Historici spannen samen met de heersende klasse om de mensen onwetend te houden van hun eigen macht/kracht.
De Westerse beschaving is gepreoccupeerd conflicten met geweld op te lossen.
Het vereist een “nieuwe manier van kijken naar de wereld.” Het is een paradigma waar de tijd nog niet voor is aangebroken.
Geweldloosheid is nooit gezien als een coherent conceptueel systeem. Bijgevolg worden historische voorbeelden van geweldloze acties gezien als geïsoleerde gebeurtenissen in plaats van als verschillende aspecten van dezelfde techniek van de strijd.
Geweldloosheid wordt op een oneerlijke manier vergeleken met geweld. Geweldloosheid wordt vaak pas gebruikt als geweld geen kans van slagen heeft. Wanneer geweldloos verzet mislukt, wordt de methode als geheel veroordeeld. Maar als gewelddadig optreden niet lukt, dan wijdt men dat aan ‘strategie’ of ‘tactiek’, niet aan geweld als methode. Geweldloze successen worden afgeschreven als stom geluk . Enkel gedeeltelijke successen worden gezien als totale mislukkingen.

DE TOEKOMST

Sinds Gene’s boek ‘De politiek van geweldloze actie’  werd gepubliceerd, is het publieke bewustzijn van geweldloosheid als een legitieme en effectieve vorm van strijd bloeiende. De techniek is met succes gebruikt in tal van hoogst zichtbare conflicten. Met name de afzetting van Marcos op de Filippijnen (1986) is een goed voorbeeld evenals  het voorkomen van een militaire coup in Rusland (1991). Hoewel de geschiedenis vol staat met zulke voorbeelden, lijken ze toch  steeds vaker op te treden in de late twintigste eeuw. Misschien is het een indicatie dat we eindelijk beseffen dat het gebruik van gewelddadige methoden tegen de machthebbers, die immers geweldspecialisten zijn, strategisch nu niet erg slim te noemen is. Misschien zijn er effectievere manieren om conflicten te voeren.

De andere twee delen van Gene Sharp’s werken
Deel twee: De methoden van geweldloze actie

Hier gaat Sharp in  op 198 verschillende soorten geweldloze acties en geeft hij  historische voorbeelden van elk. Hij verdeelt ze in drie categorieën:

1. Protest en overtuiging

2. Sociale, economische en politieke non-coöperatie

3. Geweldloos ingrijpen

Deel drie: De dynamiek van geweldloze actie

Dit is een verkenning van geweldloze strategieën  en tactieken die gebruikt kunnen worden tegen gewelddadige, repressieve tegenstanders. Sharp legt uit hoe de relatieve machtsverhoudingen van alle partijen zorgvuldig moeten worden geanalyseerd, zodat de verzetsmensen  een strategie kunnen ontwikkelen die hun sterke punten gebruikt om  de tegenstander hun zwakke punten aan te vallen . Het probleem van het omgaan met brutale repressie wordt onderzocht, samen met het fenomeen van de ‘politieke jiu-jitsu. ”

Ook opgenomen in dit boek is een discussie over hoe de handeling van de geweldloze strijd zelf  voordelig kan zijn voor groepen en hun samenleving. Het gevoel van ‘empowerment’ dat in het verzet tegen de heersende groepen evolueert tijdens een verzetscampagne campagne,  kan leiden tot meer zelfvertrouwen en zelfs tot persoonlijke ontwikkeling, terwijl het gebruik van geweld de neiging heeft ongevoeligheid en de-humanisering teweeg te brengen. Het gebruik van geweldloosheid verspreidt ook de macht in een samenleving, in tegenstelling tot gewelddadige strijd die de neiging hebben de macht te centraliseren.

Voor meer informatie omtrent Gene Sharp en zijn werken volgt men de volgende link

 


 

 

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email
Share